Przywłaszczenie. Czym różni się od kradzieży i co za nie grozi?

Pojęcia kradzieży i przywłaszczenia bywają często używane zamiennie, choć w prawie karnym oznaczają zupełnie różne czyny. Od prawidłowej kwalifikacji zależą zarówno konsekwencje karne, jak i sposób prowadzenia sprawy. Czym zatem różni się jedno od drugiego?

W artykule wyjaśniamy, czym jest przywłaszczenie oraz czym różni się ono od kradzieży. Omawiamy zakres przedmiotowy tego przestępstwa oraz sankcje przewidziane w art. 284 Kodeksu karnego. Wskazujemy również sytuacje, w których przywłaszczenie nie będzie podlegało ściganiu lub może zostać zakwalifikowane jako wypadek mniejszej wagi. Na koniec przedstawiamy rolę adwokata w sprawach dotyczących przywłaszczenia, zarówno po stronie podejrzanego, jak i pokrzywdzonego.

Na czym polega przywłaszczenie i jakie skutki może wywołać?

Przywłaszczenie w rozumieniu prawa karnego oznacza bezprawne włączenie cudzej rzeczy ruchomej lub prawa majątkowego do własnego majątku. Polega ono na potraktowaniu ich jak własnych, mimo że sprawca nie jest do tego uprawniony. Jego istotą jest więc nadużycie posiadania cudzej rzeczy.

Odpowiedzialność karna za przywłaszczenie została uregulowana w art. 284 Kodeksu karnego. Przepis ten przewiduje zróżnicowane sankcje w zależności od charakteru czynu i okoliczności jego popełnienia:

 § 1. Kto przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą lub prawo majątkowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Kto przywłaszcza sobie powierzoną mu rzecz ruchomą, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. W wypadku mniejszej wagi lub przywłaszczenia rzeczy znalezionej sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
§ 4. Jeżeli przywłaszczenie nastąpiło na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Co można przywłaszczyć?

Zakres przedmiotowy przywłaszczenia jest ściśle określony przepisami prawa karnego i nie obejmuje każdego rodzaju mienia. Przywłaszczeniu mogą podlegać w szczególności:

• cudze rzeczy ruchome, np. pieniądze, pojazdy, sprzęt elektroniczny, dokumenty,
• rzeczy powierzone sprawcy, oddane mu do przechowania, użytkowania, rozliczenia lub zwrotu,
• prawa majątkowe, w tym wierzytelności, środki pieniężne na rachunku bankowym czy udziały o charakterze majątkowym,
• rzeczy znalezione, jeżeli sprawca zatrzymuje je wbrew obowiązkowi ich zwrotu lub zawiadomienia uprawnionych organów.

Czym przywłaszczenie różni się od kradzieży?

Podstawowa i kluczowa różnica pomiędzy przywłaszczeniem a kradzieżą dotyczy sposobu wejścia sprawcy w posiadanie rzeczy. 

W przypadku kradzieży sprawca dokonuje bezprawnego zaboru cudzej rzeczy ruchomej, czyli przejmuje ją we władanie wbrew woli osoby uprawnionej (art. 278 k.k.). w tym przypadku rzecz od samego początku znajduje się w rękach sprawcy nielegalnie.

Natomiast, w przypadku przywłaszczenia sprawca wchodzi w posiadanie rzeczy w sposób legalny, a dopiero później bezprawnie rozporządza nią jak właściciel lub odmawia jej zwrotu.

Czy przywłaszczenie zawsze podlega odpowiedzialności karnej?

Nie każde zachowanie polegające na zatrzymaniu cudzej rzeczy będzie automatycznie skutkować odpowiedzialnością karną za przywłaszczenie. Dla bytu przestępstwa konieczne jest spełnienie wszystkich ustawowych znamion. W szczególności istnienie zamiaru bezpośredniego, polegającego na woli trwałego włączenia cudzej rzeczy lub prawa majątkowego do własnego majątku.

Ustawodawca dopuścił możliwość uznania przywłaszczenia za wypadek mniejszej wagi w sytuacjach, gdy okoliczności sprawy wskazują na niższy stopień społecznej szkodliwości czynu. Chodzi przede wszystkim o przypadki mniej doniosłe, incydentalne lub dotyczące przedmiotów o niewielkiej wartości, w których zachowanie sprawcy nie ma charakteru rażącego ani szczególnie nagannego.

Ponadto w określonych przypadkach, m.in. gdy czyn został popełniony na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje wyłącznie na wniosek pokrzywdzonego. Brak takiego wniosku wyłącza odpowiedzialność karną sprawcy.

Rola adwokata w postępowaniach dotyczących przywłaszczenia

Sprawy o przywłaszczenie często są złożone i wymagają dokładnej analizy stanu faktycznego oraz przepisów prawa. Granica między odpowiedzialnością karną a sporem cywilnym bywa niejednoznaczna, dlatego pomoc adwokata może mieć kluczowe znaczenie już na wczesnym etapie postępowania.

Pomoc prawna jest istotna niezależnie od tego, po której stronie postępowania znajduje się dana osoba. W przypadku podejrzenia przywłaszczenia adwokat ocenia zasadność zarzutów, dba o prawidłową kwalifikację prawną czynu oraz czuwa nad ochroną praw procesowych podejrzanego lub oskarżonego.

Z kolei reprezentując pokrzywdzonego, adwokat pomaga w zgromadzeniu materiału dowodowego, sporządzeniu zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oraz skutecznym dochodzeniu roszczeń.

Jeżeli znalazłeś się po którejkolwiek stronie postępowania dotyczącego przywłaszczenia, nie zwlekaj. Skontaktuj się ze mną, aby omówić swoją sytuację i dobrać właściwą strategię działania.

+48 508 319 888 lub biuro@adwokatml.pl

Źródła:

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19970880553/U/D19970553Lj.pdf